Préfet d'Égypte
|
|
Vous pouvez partager vos connaissances en l’améliorant (comment ?) selon les recommandations des projets correspondants.
|
Le préfet d'Égypte, aussi appelé proconsul d'Égypte, est un haut fonctionnaire désigné par l'empereur romain, son délégué personnel pour diriger Alexandrie et l'Égypte. L'intitulé latin complet est praefectus Alexandriae et Aegypti. Les textes grecs le nomme Ẻπαρχος (éparkhos).
Sommaire |
[modifier] Création et fonctionnement du poste
Octavien César (le futur Auguste) crée cette fonction au lendemain des disparitions de Marc-Antoine et de Cléopatre à Alexandrie en -30.
L'empereur se pose en successeur des rois d'Égypte, avec la volonté de garder pour lui la haute main sur cette conquête, sa position de repli stratégique, la richesse de ce pays et du tribut que l'on peut en extraire, une importante réserve d'hommes[1].
Octavien César choisit un chevalier romain (membre de l'Ordre équestre) qu'il dote d'un imperium (pouvoir de commandement suprême) et d'un rang proconsulaire[2].
[modifier] Histoire de la fonction - Quelques indications
En -30, le premier Préfet d'Égypte est un ami d'Octavien, Caius Cornelius Gallus. Celui-ci vient de participer à la conquête de l'Égypte depuis la Cyrénaïque jusqu'à Alexandrie et la Nubie.
Au début du règne de Galba, le successeur de Néron, un Edit du Préfet Tiberius Julius Alexander permet de fixer des points de doctrines juridiques propres à l'Égypte romaine : lutte contre les abus des créanciers, fixation de la jurisprudence relative aux points de droits déjà tranchés et force de loi des précédents judiciaires tranchés en conventus devant le Préfet d'Égypte, lutte contre la délation, force de loi du canon fiscal (Gnômôn de l'Idiologue) et plusieurs autres mesures relatives au fisc[3].
Dans le cadre des grandes réformes de l'Empire romain, lors de la Tétrarchie, un Edit du Préfet d'Égypte, Aristidus Optatis, publie en 297 l'adaptation à l'Égypte de la réforme fiscale de Dioclétien[4].
Lors de la réforme territoriale de l'Empire, entre 292/293 et 297/298, l'Égypte est divisée en trois provinces intégrées au Diocèse d'Orient[5]. Toutefois, les trois provinces d'Égypte, l'Égypte herculienne, l'Égypte jovienne et la Thébaïde restent regroupées sous l'autorité éminente du Préfet équestre d'Égypte[6].
[modifier] Outils d'études
- La liste des Préfets d'Égypte a été dressée par Bastianini : Lista dei prefetti d'Egitto dal 30a al 299p, Z. Pap. Epigr. 17, 1975, pp. 263-328.
- Une liste de cinquante-trois édits de Préfets d'Égypte a été publiée par le professeur Joseph Mélèze-Modrzejewski dans l'ouvrage collectif Les lois des Romains, Jovene Editore 1977, pages 338 à 342.
- Une étude juridique et papyrologique a été réalisée par Michel Humbert : La juridiction du Préfet d'Egypte d'Auguste à Dioclétien in Aspects de l'Empire romain, sous la direction de Jean Gaudemet, P.U.F. 1964, pages 95 à 142.
[modifier] Liste des préfets d'Egypte
| Date | Nom latin | Nom francisé |
|---|---|---|
| 30 – 26 a. C. | Gaius Cornelius Gallus | Caius Cornelius Gallus |
| 26/25 – 25/24 a. C. | Marcus (?) Aelius Gallus | |
| 25/24 – 22/21 a. C. | Publius Petronius | |
| 22/20 – 14/13 a. C. | --- | |
| 13/12 a. C. | Publius Rubrius Barbarus | |
| 12/11 – 8 a. C. | --- | |
| 7 – 4 a. C. | Gaius Turranius | |
| 2/1 a. C. – 3 d. C. | Publius Octavius | |
| 4 – 8 | --- | |
| 9 – 10 (ca.) | Publius Ostorius Scapula | |
| 10/11 | Gaius Iulius Aquila | |
| 11/12 (ca.) | Pedo | |
| 11/14 | Marcus Magius Maximus | |
| 14 | Aemilius Rectus | |
| 15 | Lucius Seius Strabo | |
| 16 – 31 | Gaius Galerius | |
| 32 | Gaius Vitrasius Pollio | |
| 32 | Hiberus | |
| 32 – 38 | Aulus Avillius Flaccus | |
| 38 | Quintus Naevius Sutorius Macro | |
| 39 – 41 | Gaius Vitrasius Pollio II (?) | |
| 41 – 42 | Lucius Aemilius Rectus | |
| 42/45 | Marcus Heius | |
| 45 – 47 | Gaius Iulius Postumus | |
| 47 – 52 | Gnaeus Vergilius Capito | |
| 54 | Lucius Lusius Geta | |
| 55 – 59 | Tiberius Claudius Balbillus | |
| 60 – 62 | Lucius Iulius Vestinus | |
| 63 – 64 | Gaius Caecina Tuscus | |
| 66 – 69 | Tiberius Iulius Alexander | |
| 70 | Lucius Peducaeus Colonus | |
| 71/72 – 72/73 | Tiberius Iulius Lupus | |
| 74 | Valerius (?) Paulinus | |
| 75 – 76 | Sept(imius ?) | Septime |
| 78 – 79 | Gaius Aeternius Fronto | |
| 79(?) | Iulius Ursus | Jules Ours |
| 80/81 – 82 | Gaius Tettius Africanus Cassianus Priscus | |
| 83 | Lucius Laberius Maximus | |
| 85 – 88 | Gaius Septimius Vegetus | |
| 89 – 91/92 | Marcus Mettius Rufus | |
| 92 – 93 | Titus Petronius Secundus | |
| 93/91 – 94/92 | Norbanus | |
| 94 – 98 | Marcus Iunius Rufus | |
| 98 – 100 | Gaius Pompeius Planta | |
| 100/101 – 103 | Gaius Minicius Italus | |
| 103 – 107 | Gaius Vibius Maximus | |
| 107 – 112 | Servius Sulpicius Similis | |
| 113 – 117 | Marcus Rutilius Lupus | |
| 117 – 119 | Quintus Rammius Martialis | |
| 120 – 124 | Titus Haterius Nepos | |
| 124/126 | Petronius Quadratus | |
| 126 – 133 | Titus Flavius Titianus | |
| 133 – 137 | Marcus Petronius Mamertinus | |
| 137 – 142 | Gaius Avidius Heliodorus | |
| 142 – 143 | Gaius Valerius Eudaemon | |
| 144 – 147 | Lucius Valerius Proculus | |
| 147 – 148 | Marcus Petronius Honoratus | |
| 150 – 154 | Lucius Munatius Felix | |
| 155 – 159 | Marcus Sempronius Liberalis | |
| 159 – 160 | Titus Furius Victorinus | |
| 161 | Lucius Volusius Maecianus | |
| 161 | Vernasius Facundus | Vernaise Facond |
| 161 | Minicius Sanctus | |
| 161/162 – 164 | Marcus Annius Suriacus | |
| 164 – 167 | Titus Flavius Titianus | |
| 167 – 168 | Quintus Baienus Blassianus | |
| 168 – 169 | Marcus Bassaeus Rufus | |
| 170 – 175 | Gaius Calvisius Statianus | |
| 176 | Gaius Caecilius Salvianus | |
| 176 – 179 | Titus Pactumeius Magnus | |
| 179 – 180 | Titus Aius Sanctus | |
| 180 – 181 | Titus Flavius Piso | |
| 181 – 183 | Decimus Veturius Macrinus | |
| 185 | Titus Longaeus Rufus | |
| 185 – 187 | Pomponius Faustinianus | |
| 188 | Aurelius Verianus | |
| 188 – 190 | Marcus Aurelius Papirius Dionysius | |
| 190 | Quintus Tineius Demetrius | |
| 190 – 192 | Claudius Lucilianus | Claude Lucilien |
| 192/193 | Larcius Memor | |
| 193 – 194 | Lucius Mantennius Sabinus | |
| 194 – 197 | Marcus Ulpius Primianus | |
| 197 – 200 | Quintus Aemilius Saturninus | |
| 200 | Alfenus Appolinaris | Alfène Appolinaire |
| 200 – 203 | Quintus Maecius Laetus | |
| 203 – 205/206 | Claudius Iulianus | Claude Julien |
| 206 – 210 | Tiberius Claudius Subatianus Aquila | |
| 211 (ca.) | Tiberius Magnius Felix Crescentillianus | |
| 212 – 213 | Lucius Baebius Aurelius Iuncinus | |
| 215 | Marcus Aurelius Septimius Heraclitus | |
| 215/216 | Aurelius Antinous | |
| 216 – 217 | Lucius Valerius Datus | |
| 217 – 218 | Iulius Basilianus | Jules Basilien |
| 218 – 219 (ca.) | Callistianus | |
| 219 – 220/221 | Geminius Chrestus | |
| 222 | Lucius Domitius Honoratus | Lucien Domitien Honoré |
| 222 – 223 | Marcus Aedinius Iulianus | Marc Aède Julien |
| 223 (?) | Valerius | Vélérien |
| 223 – 224 | Marcus Aurelius Epagathus | |
| 224 – 225 | Tiberius Claudius Herennianus | |
| 225 – 230 (ca.) | Claudius Claudianus | Claude Claudien |
| 229/230 – 230 | Claudius Masculinus | Claude Masculin |
| 231/232 – 237 | Mevius Honoratianus | |
| 237 (ca.) | Corellius Galba (?) | |
| 239 | Lucius Lucrecius Annianus | |
| 242 – 245 | Aurelius Basileus | Aurélien Basile |
| 245 – 247 | Gaius Valerius Firmus | |
| 249 – 250 | Aurelius Appius Sabinus | |
| 250(?) – 252 | Faltonius Restitutianus | |
| 252/253 | Lisennius Proculus | |
| 253 | Septimius (?) | Septime |
| 250 – 255 (ca.) | Lucius Titinius Clodianus | |
| 253 – 256 (ca.) | Titus Magnius Felix Crescentillianus | |
| 256/257 – 261 | Lucius Mussius Aemilianus | Lucien Mussien Émilien |
| 262 – 263 | Aurelius Theodotus | |
| 264 – 265 | Gaius Claudius Firmus | |
| 266 | Cussonius I [...] | |
| 267 | Iuvenius Genialis | |
| 269 – 270 | Tenagino Probus | |
| 271 | Iulius Marcellinus | |
| 271 – 272/3 | Statilius Ammianus | |
| 274 – 279 | --- | |
| 279 – 280 | Hadrianius Sallustius | |
| 283 | Celerinus | |
| 283 – 284 | Pomponius Ianuarianus | |
| 284 – 286 | Marcus Aurelius Diogenes | |
| 286 | Aurelius Mercurius (?) | |
| 286 | Bellicius Peregrinus | |
| 287 – 290 | Gaius Valerius Pompeianus | |
| 290 – 292 | Titius Honoratus | |
| 292 – 293 | Rupilius Felix | |
| 293 - 297 | --- | |
| 297 | Aristius Optatus | |
| 298 | Aemilius Rusticianus | |
| 298 – 299 | Aelius Publius | |
| 299 – 300 | Heraclius | |
| 303/311 | Apollonius | |
| 303 (ca.) | Eustratius (?) | |
| 303 – 306 | Clodius Culcianus | |
| 307 | Sossianus Hieroclus | |
| 308 | Valerius Victorinus | |
| 308 – 309 | Aelius Hyginus | |
| 310 (ca.) | Titinnius Clodianus | |
| 312 | Aurelius Ammonius | |
| 314 | Iulius Iulianus | |
| 314 - ca.327 | --- | |
| 328 | Aurelius Apion | |
| 328 – 329 | Septimius Zenius | |
| 330 | Flavius Magnilianus | |
| 331 | Florentius | |
| 331 – 332 | Flavius Hyginus | |
| 333 – 335 | Paterius | |
| 335 – 337 | Flavius Philagrius | |
| 337(?) – 338 | Flavius Antonius Theodorus | |
| 338 – 340 | Flavius Philagrius II | |
| 341 – 343 | Longinus | |
| 344 | Palladius | |
| 345 – 352 | Nestorius | |
| 353 – 354 | Sebastianus | |
| 355 – 356 | Maximus | |
| 356 – 357 | Cataphronius | |
| 357 – 359 | Parnassius | |
| 357 – ca. 359 | Pomponius Metrodorus | |
| 359 | Italicianus | |
| 359 – 361 | Faustinus | |
| 361 – 362 | Gerontius | |
| 362 – 363 | Ecdicius Olimpus | |
| 364 | Hierius | |
| 364 | Maximus | |
| 364 – 366 | Flavianus | |
| 366–367 | Proclianus | |
| 367 – 370 | Flavius Eutolmius Tatianus | |
| 370 – 371 | Olympius Palladius | |
| 371 – 37 | Aelius Palladius | |
| 376(?) | Publius | |
| 379 | Bassianus (?) | |
| 379 | Hadrianus (?) | |
| 380 | Iulianus | |
| 381 – 382(?) | Antoninus | |
| 382 | Palladius | |
| 383 | Hypatius | |
| 384 | Optatus | |
| 384 – 386 | Florentius | |
| 386 | Paulinus | |
| 387 | Eusebius | |
| 388 | Flavius Ulpius Erythrius | |
| 388 – 390 | Alexander | |
| 391 | Evagrius | |
| 392 (Abril–Junio) | Hypatius II | |
| 392 (Junio–Agosto) | Potamius | |
| 393 - 395 | --- | |
| 396 | Remigius | |
| 397 | Archelaus | |
| 398/404 | Paulacius | |
| 403/404 | Pentadius | |
| 403/404 | Euthalius | |
| 405 - 414 | ? | |
| 415 | Orestus | |
| 416 - 421 | ? | |
| 422(?) | Callistus | |
| 423(?) - 434 | ? | |
| 435 | Cleopater | |
| 436 - 442 | ? | |
| 443(?) | Charmosynus | |
| 444 - 450 | ? | |
| 451 | Theodorus | |
| 453 | Florus | |
| 457 | Nicolaus | |
| 458 - 467 | ? | |
| 468 – 469 | Flavius Alexander | |
| 470 - 476 | ? | |
| 475/476 | Boethius | |
| 477 | Anthemius | |
| 478/480 (ca.) | Theoctistus | |
| 482 (ca.) | Teognosto[7] | |
| 482 | Pergamius | |
| 482. | ? | |
| 482/490 | Entrechius | |
| 487 | Theodorus | |
| 487 | Arsenius | |
| 488 - 515 | ? | |
| 516 | Theodosius | |
| 518/523 | Flavius Srategius | |
| 519 | ? | |
| 520 | Licinius | |
| 521 - 526 | ? | |
| 527 – ? | Hephaestus | |
| 528(?) - 534 | ? | |
| 535 – ? | Dioscorus | |
| 536(?) | ? | |
| 537 – ? | Rhodon[8] | |
| 539 – 542 | Petrus Marcellinus Felix Liberius | |
| 542 – ? | Johannes Laxarion | |
| 543(?) - 559 | ? | |
| 560 – ? (ca.) | Favorinus | |
| 561(?) - 565 | ? | |
| 566 – ? | Justinus / Germanus Gestinius | |
| 567(?) - 581 | ? | |
| 582 – ? | Johannes I | |
| 585 – ? (ca.) | Paulus | |
| 588 – ? (ca.) | Johannes II | |
| 592 – ? (ca.) | Constantinus | |
| 595 – ? (ca.) | Menas | |
| 600 – 603 | Petrus Gestinius | |
| 604 - 605 | ? | |
| 606 – ? | Johannes | |
| 614 – ? | Niketas | |
| 616 - 628 | Dominio Persa | |
| 616 – 628 | Benjamin | |
| 628 – 642 | Imperio Romano de Oriente | |
| 629 – 640 | Anastasius | |
| 640 | Cers | |
| 641 – 642 | Theodoros |
[modifier] Sources et références
- Notamment, il régule avec beaucoup de précautions et de restrictions l'accès de cette province aux membres du Sénat romain et de l'Ordre sénatorial.
- ad similtudinem proconsulis selon la formule d'Ulpien reprise dans le Digeste I, 17, 1).
- Référence papyrologique : FIRA I page 318 N. 58.
- Références papyrologiques : P. Caire Isidor. 1, P. Oxy. XXXIII 2713, S.B. 7252.
- Le Diocèse d'Orient s'étend de la Cilicie (sud de la Turquie actuelle) au nord à la Thébaïde au sud, de la Libye supérieure à l'ouest à la Mésopotamie et à l'Arabie à l'est, avec pour capitale Antioche.
- Pour une présentation pratique, voir Bernard Rémy, Dioclétien et la Tétrarchie, P.U.F. Collection Que-sais-je ? N° 3418, pages 57 et 59.
- Duchesne, Louis (1909): Early History of the Christian Church. From Its Foundation to the End of the Fifth Century. – Volume III: The Fifth Century – Read Books, 2008, p. 550. ISBN 978-1-44377-159-7
- Procope, Histoire secrète de Justinien, XXVII 2-7.